منو

041-42245803

ساعات کاری و تماس: 08:00 - 16:00 شنبه تا پنجشنبه

مسمومیت پرندگان ناشی از بوتولیسم


مسمومیت پرندگان ناشی از بوتولیسم

بوتولیسم

     بوتولیسم مسمومیتی است که به وسیله سم ترشح شده از باکتری بی هوازی کلستریدیوم بوتولینوم ایجاد می شود.زهرابه کلستریدیوم بوتولینوم از کشنده ترین زهرابه های شناخته شده است.کمینه دوز کشنده آن برای خوکچه هندی 12000  میلیگرم بر کیلوگرم وزن بدن به صورت زیر جلدی است در حالی که کمینه دوز کشنده سم مار کبری برای خوکچه هندی 200 میلی گرم بر کیلو گرم وزن بدن است. سم بوتولینیوم آزاد شدن استیل کولین را از انتهای اعصاب کولینرژیک که انتهای حرکتی است، مهار می کند و سبب فلجی عضله می شود.

 

    اکثر گونه های پرندگان به جز کرکس ها به سم بوتولینوم خیلی حساسند و با خوردن مقادیر بسیار کم سم، نشانه های مسمومیت را نشان می دهند.همه گیری این بیماری در ماکیان با خوردن سم بوجود می آید که سم به طور معمول در لاشه های فاسد شده طیور، یا لارو حشرات و سوسک های حاوی سم وجود دارد.میزان موارد بوتولیسم در میان بوقلمون های پرورشی و مرغ های گوشتی در حال افزایش است.پرندگان آبزی پس از خوردن لاروها یا سخت پوستان آلوده به سم یا بلع مقادیر بالای سم موجود در لجن و گل و لای کنار دریاچه ها و برکه و دریاها تلف می شوند.بوتولیسم ناشی از خوردن ماهی های مرده یا در حال مرگ آلوده به تیپ E سم بوتولینیوم در مرغ های نوروزی گزارش شده است.سم همزمان با رشد و تکثیر باکتری در گیاهان و خزه های در حال فساد نیز تولید می شود.

    شواهدی در دست است که نشان می دهد گاهی در ماکیانی که منبع خارجی سم دسترسی ندارند، سم باکتری در سکوم تولید و از همان جا جذب می شود.این فرم از بوتولیسم از نوع مسمومیت- عفونت است.بیماری بوتولیسم گسترش جهانی دارد ولی در طیور اهلی که در شرایط خوب مدیریتی و بهداشتی نگهداری می شوند و لاشه طیور تلف شده مرتبا از سالن خارج می شوند، کمتر بروز می کند.حداقل8 نوع (تیپ) سم کلستریدیوم بوتولینوم (A , B , C , alpha ,C beta, D , E  , F , G) شناسایی شده اند. در طیور تقریبا بیشتر همه گیری ها مربوط به نوع C  می باشد، اگر چه ندرتا سموم A  و B  نیز باعث مسمومیت می شوند. انسان معمولا در اثر سموم A،B  و E  و F  مسموم می شود و هیچ گزارشی در ارتباط با مسمومیت انسان با نوع C  وجود ندارد.

 

نشانه های بیماری

     دوره کمون بیماری 1 تا 2 روز است و پس از دوره کمون نسبتا کوتاه، نشانه های مسمومیت بروز می کند.نشانه ها در ماکیان، بوقلمون ها و اردک ها یکسان است و اولین نشانه، ضعف و سستی است که ابتدا در پاها و سپس در بال و سرانجام در گردن ایجاد و موجب فلج این اندام ها می شود.فلجی از پاها شروع و به طرف سر پیشرفت می کند.این نشانه ها حتی ممکن است طی چند ساعت بعد از خوردن زهرابه خودنمایی کنند. در این حالت سر و گردن مرغ مبتلا شل و در روی زمین به طرف جلو دراز می شود که به آن گردن شل می گویند. پلک ها فلج می شوند و به همین دلیل به نظر می رسد پرنده وارد مرحله کوما شده است.

     در بعضی موارد اسهال آغشته به اورات نیز مشاهده می شود.طیوری که شدیدا مبتلا هستند، چند ساعت قبل از مرگ به حال اغما می افتند و سپس در اثر اختلال تنفسی-قلبی تلف می شوند.تلفات ناشی از این بیماری در موارد بسیار شدید تا 40 درصد در گله های گوشتی گزارش شده است. در برخی موارد، تلفات تا 100000 قطعه در پرندگان وحشی گزارش شده است. در بسیاری از ماکیان بجز بوقلمون ، پرهای ناحیه گردن سست و به آسانی کنده می شوند.پرندگان آبزی در اثر غرق شدن می میرند.میزان ابتلا و تلفات بستگی به میزان سم خورده شده دارد که تولید آن به شدت تحت تاثیر شرایط محیطی است. در فصول گرم سال بیماری بیشتر شایع می شود.ضمنا گزارش هایی در رابطه با مسمومیت نشخوار کنندگان که با کود مرغ تغذیه شده اند وجود دارد که خسارت اقتصادی زیادی را باعث شده است.

ضایعات کالبد گشایی

     ضایعه ماکروسکوپی خاصی گزارش نشده است. روده ها ممکن است خالی باشند و بعضی اوقات شواهدی از تغییر رنگ پرهای دم به علت آغشتگی اطراف مخرج به اسهال وجود دارد. بعضی قسمت های روده متسع و متورم و ممکن است همراه بانقاط خونریزی باشد. در چینه دان ممکن است مواد متعفن و فاسد یا لارو حشرات یافت شود.

تشخیص

      در تشخیص بیماری ، نشانه های بالینی کمک کننده است ولی ممکن است نشانه های بالینی این بیماری با نشانه های سایر مسمومیت ها اشتباه شود.تشخیص قطعی بوتولیسم با آزمایش های سم شاسی و تعیین سم در سرم خون، بافت ها و محتویات چینه دان و روده ها است.سرم خون پرنده نمونه ترجیحی برای تشخیص است.

     وجود سم بوتولینوم با تزریق سرم خون پرنده مبتلا، عصاره بافت یا عصاره محتویات روده همراه با آنتی سرم اختصاصی تیپ به صفاق یک گروه از موش های آزمایشگاهیی و تزریق همان نمونه ولی بدون آنتی سرم اختصاصی به گروهی دیگر و بروز تلفات در طی 48 ساعت در گروهی که نمونه مشکوک را بدون آنتی سرم اختصاصی دریافت کرده اند، به تایید می رسد.

     روش دیگر جوشاندن نمونه است، با توجه به اینکه سم بوتولینوم در دمای جوش خاصیت زهراگینی خود را از دست می دهد، تزریق قسمت جوشیده موجب مرگ موش نمی شود ولی نمونه ای که نجوشیده است موش را تلف می کند. به هر حال چون سم در بافت های پوسیده بدن تولید می شود، نمونه برداری برای آزمایش باید از پرندگان زنده یا لاشه های تازه انجام شود. آزمایش الیزا برای تشخیص سم بوتولینوم، به اندازه آزمایش ردیابی زیستی سم از طریق موش ارزش دارد.

درمان

     پیش آگهی بیماری، به جز در پرندگانی که بطور خفیف مبتلا شده اند، معمولا خوب نیست ولی در پرندگان با ارزش، استفاده از پادزهر های مناسب (اگر در دسترس باشند) و شستشوی روده ها با میزان زیاد آب سرد از اقدامات با ارزش است.در اختیار گذاشتن آب تازه ای که حاوی مواد معدنی کمی باشد به ویژه در اردک ها مفید است.در مواردی که کلستریدیوم در حال تولید سم در روده ها هستند ممکن است درمان با پنیسیلین از طریق مخلوط با غذا یا از راه آب آشامیدنی نیز مفید باشد. در هنگام بروز فرم مسمومیت – عفونت بیماری ، کاهش انرژی جیره ممک است مفید باشد.

     افزودن سلنیت سدیم و ویتامین های A، D3 و E به جیره غذایی در کاهش تلفات موثر است.تجویز پاسیتراسین به نسبت 100 گرم در هر تن غذا می تواند باعث کاهش تلفات بشود. به دنبال یک همه گیری باید از ضد عفونی کننده ها ی کلره یا یده استفاده کرد.

     تمام تولیدات غذایی حاصل از مواد زاید طیور، حتی برای استفاده در جیره غذایی نشخوار کنندگان را باید بطور کامل استرلیزه کرد.

پیشگیری

     برای پیشگیری از بیماری توجه به نکات زیر ضروری است:

-رعایت اصول بهداشت

- حذف منبع یا منابع بالقوه آلوده به سم

- حذف بستر آلوده و ضدعفونی بستر با فرمالین

- کنترل جمعیت حشرات در داخل آشیانه

-خارج ساختن سریع لاشه پرندگان تلف شده از سالن پرورش

-استریل کردن ضایعات حیوانی مورد استفاده در تغذیه طیور

 

ایمن سازی قرقاول ها با ترکیبی از باکترین و توکسوئید و ایمن سازی ماکیان با توکسوئید به صورت تجربی انجام شده است ولی واکسیناسیون بر علیه بوتولیسم در سطح تجاری مقرون به صرفه نمی باشد و در پرندگان وحشی عملی نیست.